Karadeniz’deki Gerilim, Küresel Buğday Pazarını Etkiliyor
Karadeniz’deki gerilim, buğday ticaretini etkileyerek alternatif tedarikçilerin önemini artırıyor ve fiyatları yükseltiyor.
Rusya ve Ukrayna’nın ihracat kapasitelerindeki azalma, küresel buğday pazarında tedarik dengelerini sarsmaya başladı. Karadeniz bölgesinde meydana gelen saldırılar, bu ülkelerin limanlarından yapılan sevkiyatları olumsuz etkilerken, ABD, Kanada ve Kazakistan gibi alternatif tedarikçilerin önemi giderek artıyor. Bu durum, küresel piyasalarda fiyatların yukarı yönlü bir seyir izlemesine neden oluyor.
Karadeniz’deki artan gerilim, 2026/27 sezonunda küresel buğday ticaretinin yönünü değiştirmeye başladı. Rusya ve Ukrayna’nın limanlarından yapılan sevkiyatlardaki aksaklıklar, bu ülkelerin ihracat beklentilerini aşağı çekerken, bu boşluğun diğer büyük ihracatçılar tarafından doldurulması bekleniyor. ABD Tarım Bakanlığı’nın (USDA) ağustos raporuna göre, Rusya’nın buğday ihracat tahmini 1,5 milyon ton düşürülerek 46 milyon tona, Ukrayna’nın tahmini ise 1 milyon ton azalarak 13,5 milyon tona çekildi.
Karadeniz’deki sorunlar dünya buğday ticaretindeki rekabeti de değiştirmeye başladı. USDA, Ukrayna ve Rusya’nın kaybetmesi beklenen ihracatın bir kısmının karşılanması amacıyla Kanada ve Kazakistan’ın ihracat tahminlerini 1’er milyon ton artırdı. Böylece Kanada’nın ihracat beklentisi 28,5 milyon tona, Kazakistan’ınki ise 10 milyon tona yükseldi.
İthalat tarafında da dikkat çekici bir yeniden yapılanma gözlemleniyor. İngiltere’nin ithalat tahmini, zayıflayan iç üretim beklentisiyle 1,1 milyon ton artırılarak 3,6 milyon tona çıkarıldı. Pakistan’ın ithalat beklentisi ise 10 bin tondan 1 milyon tona yükseltildi. Afganistan’ın alımlarında da 200 bin tonluk artışla 4,8 milyon tona ulaşılması bekleniyor. Ancak Mısır, Türkiye, Bangladeş ve Vietnam gibi ülkelerin ithalatında düşüş öngörülüyor. Mısır’ın tahmini 500 bin ton azaltılarak 13 milyon tona, Türkiye’nin tahmini ise güçlü yerel üretim nedeniyle 500 bin ton düşürülerek 5 milyon tona indirildi. Bangladeş’in ithalatı 700 bin ton azalışla 7 milyon tona, Vietnam’ınki ise yem talebindeki gerileme nedeniyle 300 bin ton düşüşle 6,2 milyon tona çekildi.
Karadeniz’deki arz kaybının fiyatlara etkisi ise şimdiden belirginleşmeye başladı. Temmuz ayına göre AB buğday ihracat fiyatı ton başına 25 dolar artarak 262 dolara, ABD fiyatı ise 26 dolar yükselerek 321 dolara ulaştı. Kanada buğdayı 20 dolar artarak 292 dolara, Avustralya buğdayı 13 dolar yükselerek 291 dolara, Arjantin buğdayı ise 12 dolar artışla 239 dolara çıktı. Ancak Rus buğdayı, diğerlerinden farklı bir seyir izliyor. Yeni mahsulün piyasaya girmesi ve artan arz ile ihracat lojistiğindeki sorunlar nedeniyle Rus buğdayının fiyatı 3 dolar gerileyerek 224 dolara düştü. Rusya, 19-25 Ağustos döneminde buğday ihracat vergisini ton başına 326,6 rubleden 721,1 rubleye yükseltecek. Böylece vergi iki katından fazla artmış olacak. Mısır vergisi de 105 rubleden 284 rubleye çıkarılırken, arpa vergisi sıfırda kalacak.
Ukrayna, iyi bir hasat beklentisine rağmen asıl sorunun ürünün dünya pazarlarına ulaştırılması olduğunu vurguluyor. Karadeniz koridorunun kapalı kalması nedeniyle ağustos ayının ilk 12 gününde tahıl ihracatı yalnızca 590 bin ton olarak gerçekleşti. Demiryolu ve Tuna güzergahları alternatif oluştursa da Karadeniz limanlarının kapasitesini karşılamaktan uzak kalıyor. Odessa’da gemi trafiği fiilen durma noktasına geldi. Financial Times’ın alıntı yaptığı ekonomistlere göre, Ukrayna’nın Karadeniz limanlarının tamamen kapanması ülkeye GSYİH’sının yaklaşık yüzde 1-1,5’ine mal olabilir. Ülkede çiftçilerin satmadığı ve tüccarların ihraç etmediği en az 10 milyon ton geçen sezon ürün bulunuyor. Rusya’da ise durum farklı. Tarım örgütlerinin temmuz ayında gerçekleştirdiği tahıl ve bakliyat satışları yıllık bazda yüzde 9,1 artarak 5,4 milyon tona çıktı. Yılın ilk yedi ayında satışlar yüzde 24,2 artışla 32,8 milyon tona ulaşırken, buğday satışları yüzde 28 artarak 21,8 milyon ton oldu. Ancak ihracat kapasitesindeki daralma, yeni mahsul arzıyla birleşince iç piyasada fiyat baskısı yaratıyor.
Kazakistan’da sıcaklık ve kuraklığın etkisiyle 2026 buğday üretiminin 13-13,5 milyon tona gerilemesi bekleniyor. Geçen yıl 19,3 milyon ton olan üretime göre düşüş yaklaşık yüzde 30’a ulaşacak. Arz daralması nedeniyle çiftçiler, buğday fiyatlarının geçen yıla göre yaklaşık yüzde 10 artmasını öngörüyor.
