Plüton’un Gezegenlik Tartışması 20 Yıl Sonra Yeniden Alevlendi
Plüton’un gezegen statüsü için 20 yıl sonra yeniden başlayan tartışmalar, bilim insanları ve savunucular arasında sürüyor.
Uluslararası Astronomi Birliği’nin (IAU) 2006 yılında aldığı karar ile gezegenlikten çıkarılan Plüton, üzerinden geçen 20 yılın ardından yeniden tartışmaların merkezine yerleşti. Bilim insanları ve Plüton’un savunucuları, mevcut gezegen tanımının yetersiz olduğunu öne sürerek, bu gök cisminin yeniden gezegen statüsüne alınmasını talep ediyor.
IAU’nun 2006 yılındaki oylamasının ardından Plüton, büyük gezegen kategorisinden çıkarılarak cüce gezegen olarak sınıflandırıldı ve bu durum Güneş Sistemi’ndeki gezegen sayısını 9’dan 8’e düşürdü. Bu kararın arka planında, Plüton’a benzer büyüklükteki Eris adlı gök cisminin keşfi önemli bir rol oynadı. Eris’in keşfi, “Eğer Plüton gezegense, Eris de gezegen olmalı” tartışmalarını beraberinde getirdi. Bu tartışmalara çözüm bulmak amacıyla IAU, gezegen tanımını yeniden belirleyerek üç kriter ortaya koydu.
Yeni tanıma göre, bir gök cisminin gezegen olarak kabul edilebilmesi için Güneş’in etrafında dönerken kendi kütle çekimi ile yaklaşık küresel bir şekil alması ve yörüngesindeki diğer büyük gök cisimlerini temizlemiş olması gerekiyor. Ancak Plüton, yörüngesindeki bölgeyi diğer gök cisimlerinden tamamen temizlemediği gerekçesiyle bu tanımın dışında bırakıldı. Bu karar, tartışmayı sona erdirmek yerine yeni bir tartışmanın başlangıcını oluşturdu. Geçen 20 yıl içinde bilim dünyasında ve kamuoyunda Plüton’un gezegen statüsüne dair görüş ayrılıkları devam etti.
Plüton’un gezegenlikten çıkarılmasına karşı çıkan bilim insanları, bu gök cisminin fiziksel özelliklerinin gezegen olarak kabul edilmesi için yeterli olduğunu savunuyor. Central Florida Üniversitesi’nden Philip Metzger, IAU’nun gezegen tanımının bilimsel açıdan geçersiz olduğunu belirterek, “Oluşturdukları gezegen tanımını hiçbir şekilde kullanamazsınız. Bu tanım, gezegen kavramını bilimde tamamen kullanışsız hale getiriyor” değerlendirmesinde bulundu. Metzger, Plüton’un gezegenlikten çıkarılmasını büyük bir hata olarak nitelendiriyor.
Plüton’un yeniden gezegen ilan edilmesi için yürütülen kampanyanın önde gelen isimlerinden biri olan yazar ve amatör astronom Laurel Kornfeld, IAU’nun kararına ilk günden beri karşı çıkıyor. Kornfeld, Plüton’un gezegenlikten çıkarıldığı gün yaşanan oylamayı hatırlayarak, “Bir dakika, bu yanlış” düşüncesine kapıldığını ifade etti. Plüton’un yeniden gezegen olarak kabul edilmesi için yürütülen kampanya, 2026 itibarıyla 20. yılına ulaşacak. Savunucular, protestolar ve dilekçelerle Plüton’un statüsünün değiştirilmesi çağrısını sürdürüyor.
Plüton’un yeniden gezegen ilan edilmesi yönündeki tartışmaların büyük ölçüde ABD’de yoğunlaştığı görülüyor. Metzger, bu durumun Plüton’un 1930 yılında Amerikalı astronom Clyde Tombaugh tarafından keşfedilmesi ile bağlantılı olduğunu belirtiyor. Plüton’un gezegenlikten çıkarılmasının ABD açısından bir gurur meselesi olup olmadığı sorusuna ise Metzger, halk arasında böyle bir yaklaşımın bulunduğunu ancak bilim insanları açısından durumun farklı olduğunu ifade etti.
Son dönemde Plüton tartışması siyasi bir boyut da kazandı. ABD Başkanı Donald Trump tarafından atanan NASA Yöneticisi Jared Isaacman, Nisan ayında Kongre komitesinde yaptığı konuşmada Plüton’un statüsünün yeniden değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Isaacman, “Plüton’u yeniden gezegen yapın” kampanyasına destek verdiğini belirterek, 20 yıl önce başlayan tartışmayı yeniden gündeme taşıdı. Böylece Plüton’un geleceğiyle ilgili soru hâlâ aynı: Güneş Sistemi’nin dokuzuncu gezegeni geri dönecek mi, yoksa cüce gezegen olarak kalmaya devam mı edecek?
