Özbekistan, 2026’da Dünya Ticaret Örgütü’ne Katılmayı Planlıyor
Özbekistan, 2026 yılında Dünya Ticaret Örgütü’ne üye olma hedefiyle müzakerelerini hızlandırıyor.
Özbekistan, 1994 yılından bu yana sürdürdüğü Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) üyelik müzakerelerini tamamlamak üzere önemli adımlar atıyor. Ülke, bu yıl itibarıyla DTÖ’ye katılmayı hedefliyor.
Bağımsızlığını 1991 yılında kazanan Özbekistan, DTÖ üyeliği için ilk adımlarını 1994 yılında attı. 1998 yılında, ülkenin üyelik sürecini yönetecek bir müzakere grubu kuruldu. Ancak, o dönemde Batılı ülkelerin insan hakları ve demokrasi konusundaki eleştirileri, sürecin yavaş ilerlemesine neden oldu. Müzakere grubu, 1998-2005 yılları arasında sadece üç kez toplandı ve 2005’teki üçüncü toplantının ardından süreç duraklama dönemine girdi.
Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in Aralık 2016’da göreve gelmesiyle birlikte Özbekistan, dış politikada yeni bir açılım ve reform sürecine girdi. Bu bağlamda, Özbekistan’ın Birleşmiş Milletler ve Cenevre’deki diğer uluslararası kuruluşlardaki Daimi Temsilcisi Uluğbek Lapasov, 23 Temmuz 2019’da dönemin DTÖ Genel Direktörü Roberto Azevedo’ya, üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılması için resmi bir belge sundu.
15 yıl aradan sonra, Özbekistan ile DTÖ arasındaki müzakere grubunun dördüncü toplantısı 7 Temmuz 2020’de gerçekleştirildi. Kovid-19 salgını nedeniyle çevrim içi yapılan bu toplantıya, dönemin Başbakan Yardımcısı ve Yatırım ile Dış Ticaret Bakanı Sardor Umurzakov başkanlık etti. Toplantıda, müzakerelerin yeni bir aşamaya geçmesi konusunda mutabakat sağlandı.
Özbek hükümeti, DTÖ üyeliği için siyasi irade göstererek süreci hızlandırdı. 2022-2024 yılları arasında müzakere grubunun beş toplantısı daha yapıldı ve Aralık 2024’teki son toplantıda, Özbekistan’ın üyeliği konusunda önemli ilerlemeler kaydedildi.
2023 yılı itibarıyla müzakere grubunda yer alan 34 ülke ile ikili görüşmelere başlayan Özbek yetkililer, geçen yıl İngiltere, İsviçre, Avrupa Birliği, Panama, Kanada ve Rusya ile üyelik müzakerelerini tamamladı. Şu anda, Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 34 ülkenin 33’ü ile müzakereleri olumlu sonuçlandıran Özbek yetkililer, hala müzakere grubunda yer alan Tayvan ile görüşmeleri sürdürüyor.
Özbek makamları, Tayvan ile ikili müzakerelerin tamamlanmasının ardından, örgüt üyeliği ile ilgili ulusal çalışma grubu raporunu hazırlamayı ve ihracat vergilerini kapsayan 29 yeni yasayı kabul etmeyi planlıyor. Özbek yetkililer, DTÖ üyeliğinin ülkenin en önemli önceliklerinden biri olduğunu sık sık vurguluyor. Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, bu konuda yaptığı açıklamada, “Yakın gelecekte DTÖ’ye üye olmak, Özbekistan’ın öncelikli görevlerinden biridir,” ifadelerini kullandı.
Cumhurbaşkanının DTÖ İşlerinden Sorumlu Özel Temsilcisi Azizbek Urunov, 2026 yılı için öncelikli hedeflerinin Tayvan ile ikili müzakerelerin tamamlanması, çok taraflı müzakerelerin sonuçlandırılması ve ulusal mevzuatın DTÖ kurallarıyla uyumlu hale getirilmesi olduğunu belirtti.
Özbek yetkililer, ülkede teknik düzenlemeler ve standardizasyon alanındaki mevzuatların DTÖ kurallarına uyarlanmasına yönelik çalışmalara devam ediyor. Bugüne kadar ulusal mevzuatın yaklaşık yarısı DTÖ normlarıyla uyumlu hale getirildi. Özbek Senatosu, üyelik süreci kapsamında bir dizi yasa değişikliği onayladı ve bu çerçevede ürün ve hizmetlerin ithalatında çifte vergilendirmenin kaldırılmasına ilişkin yasa değişikliği de kabul edildi. İncelenen 2 bin 500’den fazla ulusal standardizasyon kuralının 2 binden fazlası DTÖ standartlarıyla uyumlu hale getirildi.
Cumhurbaşkanı Mirziyoyev’in imzaladığı kararname doğrultusunda, metalürji, kimya, enerji ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren şirketlere tanınan bazı imtiyazlar ile ihracatçıların taşımacılık giderlerinin devlet tarafından karşılanması uygulaması iptal edildi. Özbek makamları, Tayvan ile görüşmeleri yakın dönemde sonuçlandırmayı ve mart ayında Kamerun’da yapılacak DTÖ Bakanlar Konferansı’nda ülkelerinin örgüt üyeliğine kabul edilmesini umuyor.
Ekonomi uzmanı Humora Mahkamcanova, Özbekistan’ın DTÖ üyelik sürecinin 2020 yılında, 15 yıl aradan sonra yeniden başladığını hatırlatarak, Cumhurbaşkanı Mirziyoyev’in siyasi iradesinin sürecin belirleyici unsuru olduğunu ifade etti. Mahkamcanova, son yıllarda ülkenin örgüte üyeliğiyle ilgili önemli adımlar atıldığını vurguladı ve özellikle ABD, Çin, İngiltere, Rusya ve Türkiye gibi başlıca ticaret ortaklarıyla yapılan müzakerelerin olumlu sonuçlanmasının süreci hızlandırdığını belirtti. Üyeliğin en temel kazanımının, ekonomik sistemin güvenilir ve öngörülebilir hale gelmesi olduğunu söyleyen Mahkamcanova, kurumsal istikrarın sağlanmasının yabancı yatırımcıların karar alma süreçlerinde belirleyici rol oynayacağını ifade etti. DTÖ üyeliğinin başlangıçta yerli üreticiler için bazı zorluklar yaratabileceğini de belirten Mahkamcanova, “Üyeliğin ilk 1-2 yılı geçiş dönemi olacak. Bu süreçte bazı sektörler olumsuz etkilenebilir. Ancak, Özbekistan’ın DTÖ’ye üyeliği, zorluklarla birlikte Özbek şirketlerinin küresel pazarlara açılması açısından büyük fırsatlar sunacak,” dedi. Mahkamcanova, örgüte üyeliğin dış ticaretteki engellerin kaldırılmasında etkili olacağını ve ülkenin küresel ekonomiyle entegrasyonunu güçlendireceğini de sözlerine ekledi.
