KOBİ’lerin krediye erişimi yüksek faiz baskısıyla daraldı
OECD raporu, KOBİ’lerin krediye erişimi üzerindeki baskının sürdüğünü ortaya koydu. 2024’te işletmelerin yüzde 31,4’ü kredi kısıtı yaşadı.
OECD’nin Türkiye’ye yönelik KOBİ değerlendirmesi, yüksek faiz ortamının küçük ve orta ölçekli işletmeler üzerindeki etkisini ortaya koydu. Rapora göre finansmana ulaşmak, KOBİ’lerin büyüme ve yatırım kararlarını sınırlayan başlıca sorunlar arasında yer almayı sürdürüyor.
Bankacılık sisteminin sermaye ve likidite bakımından güçlü yapısını koruduğu belirtilen raporda, kredi koşullarındaki sıkılaşmanın işletmelerin kaynaklara erişimini zorlaştırdığı vurgulandı. Yüksek maliyetli krediler, bazı işletmelerin bankalara başvurmadan finansman arayışından vazgeçmesine neden oldu.
İşletmelerin dörtte biri kredi talebinde bulunmadı
2024 yılı verileri, kredi talebindeki gerilemeyi açık biçimde gösterdi. Mikro, küçük ve orta ölçekli işletmelerin yüzde 25’i, faiz oranlarını uygun bulmadığı için kredi başvurusu yapmadı.
Aynı yıl işletmelerin yüzde 31,4’ü krediye erişimi kısıtlanan firmalar arasında yer aldı. Bu tablo, sorunun yalnızca bankaların kredi verme kapasitesiyle sınırlı olmadığını; yüksek maliyetlerin işletmeleri başvuru aşamasına gelmeden de durdurduğunu ortaya koydu.
OECD, uygun şartlarda finansman bulunamamasının yatırım planlayan, üretim kapasitesini artırmak isteyen ve nakit akışını yönetmeye çalışan KOBİ’ler üzerindeki baskıyı artırdığı değerlendirmesinde bulundu.
Kredilerin ekonomiye oranı geriledi
Rapora göre ticari bankaların toplam kredi bakiyesi 2024’te gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 37’sine denk geldi. Söz konusu oran 2019’da yüzde 61,8 düzeyindeydi.
KOBİ kredilerinin toplam kredi hacmindeki payı ise 2024’te yaklaşık yüzde 26,2 olarak hesaplandı. OECD, bu oranın son yıllarda büyük ölçüde değişmemesinin finansman koşullarındaki bozulmanın yalnızca KOBİ’leri değil, hanehalkı ve şirketleri de etkilediğine işaret ettiğini belirtti.
KOBİ kredilerinin işletme kredileri içindeki payı da uluslararası karşılaştırmada düşük kaldı. 2023’te yüzde 35,7 olarak ölçülen oran, OECD ülkelerindeki medyan seviyenin yüzde 46 olduğu karşılaştırmanın gerisinde bulundu.
KGF desteğinden yararlanan firma sayısı azaldı
OECD raporunda Kredi Garanti Fonu’nun sağladığı desteğin son yıllarda gerilediği de kaydedildi. KGF, 2022’de 39 bin 314 işletmeye garanti verirken bu sayı 2024’te 10 bin 107’ye indi.
Garanti tutarı da aynı dönemde 69,6 milyar liradan 27,3 milyar liraya geriledi. OECD, mevcut KGF programlarının Türkiye’deki KOBİ’lerin finansman açığıyla karşılaştırıldığında sınırlı kaldığını bildirdi.
Raporda ayrıca bazı garanti programlarının yalnızca KOBİ’lere ayrılmadığı, daha büyük işletmelerin de bu desteklerden yararlanabildiği belirtildi.
Alternatif finansman kanallarının geliştirilmesi önerildi
OECD, KOBİ’lerin yalnızca banka kredilerine bağlı kalmaması için leasing, faktoring ve sermaye piyasaları gibi alternatif kaynakların güçlendirilmesini tavsiye etti. Kredi garantilerinin daha doğrudan KOBİ’lere yönlendirilmesi ve desteklerin sonuçlarının düzenli olarak izlenmesi de öneriler arasında yer aldı.
Türkiye’de sermaye piyasalarının son dönemde hareketlendiğine dikkat çekilen raporda, 2022-2024 döneminde 128 halka arz gerçekleştirildiği belirtildi. Borsa İstanbul’da işlem gören şirket sayısı da Temmuz 2022’deki 570 seviyesinden Kasım 2025’te 713’e yükseldi.
Buna karşın OECD’nin değerlendirmesine göre sermaye piyasalarındaki gelişme, KOBİ’lerin finansman sorununu henüz tamamen çözmüş değil. Yüksek kredi maliyetleri, sınırlı alternatif kaynaklar ve azalan garanti desteği, işletmelerin yatırım yapma ve büyüme kapasitesi üzerindeki baskının devam etmesine yol açıyor.
