Enerji Krizi: İran Savaşı Arzı Tehdit Altında
İran savaşı, enerji arzında ciddi kırılmalara neden oldu. Uzmanlar, krizin kalıcı olabileceğini belirtiyor.
Dünyanın önde gelen petrol ve doğalgaz şirketlerinin CEO’ları, İran savaşıyla birlikte küresel enerji arzında önemli bir kırılma yaşandığını ve piyasalardaki risklerin yeterince fiyatlanmadığını ifade etti. Uzmanlar, petrol fiyatlarının yüksek kalmaya devam edeceğini ve Asya ile Avrupa’da yakıt sıkıntısının yaşanabileceğini belirtiyor.
ABD’nin Houston kentinde gerçekleştirilen CERAWeek enerji konferansında konuşan sektör liderleri, İran savaşının etkilerinin henüz fiyatlara tam olarak yansımadığını, küresel arzda ciddi bir daralma yarattığını ve uzun vadeli ekonomik sonuçlar doğurabileceğini vurguladılar. ConocoPhillips CEO’su Ryan Lance, günlük 8-10 milyon varil petrol ve LNG piyasasının yüzde 20’sinin sistemden çıkarılmasının ağır sonuçlar doğuracağını belirtti.
Kuveyt Petroleum CEO’su Şeyh Nawaf el-Sabah, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatarak enerji akışını durdurduğunu ve bu durumun sadece bölgeyi değil, küresel ekonomiyi de rehin aldığını ifade etti. El-Sabah, “Bu sadece Körfez’e değil, tüm dünya ekonomisine yönelik bir saldırı” dedi.
Bağımsız enerji analisti Paul Sankey, mevcut durumu 1973 Arap petrol ambargosundan bu yana yaşanan en ağır kriz olarak nitelendirirken, Hürmüz Boğazı’nın kapandığı bir senaryonun daha önce görülmediğini belirtti. Savaşın başlamasından bu yana ABD ham petrolü fiyatı yüzde 49 artarak 99,6 dolara, Brent petrol fiyatı ise yüzde 55 artarak 112,5 dolara yükseldi. Shell CEO’su Wael Sawan, fiyat tartışmalarının önemli olduğunu ancak asıl meselenin fiziksel arz olduğunu vurguladı.
Shell, krizin sadece petrol ile sınırlı kalmadığını, jet yakıtı ve dizel gibi diğer yakıt türlerinin de etkilenmeye başladığını açıkladı. Krizin, Asya’dan başlayarak Avrupa’ya yayılması bekleniyor. TotalEnergies CEO’su Patrick Pouyanné, jet yakıtı fiyatlarının varil başına 200 dolara, dizel fiyatlarının ise 160 dolara yükseldiğini belirtti.
İran saldırıları sonucunda Katar’daki LNG tesisleri kapatıldı ve küresel gaz arzı ciddi şekilde etkilendi. ConocoPhillips, personelini tahliye etmek zorunda kaldı. Cheniere CEO’su Jack Fusco, Asya’ya LNG sevkiyatı için çalıştıklarını ancak kapasitenin zaten maksimumda olduğunu ifade etti.
Enerji şirketleri, Washington’dan Katar’daki yatırımlar için askeri koruma talep etti. Bu durum, enerji altyapısının artık doğrudan savaş hedefi haline geldiğini gösteriyor. Kuveyt Petroleum, üretimin normale dönmesinin 3-4 ay sürebileceğini, çünkü kuyuların kapatıldığını ve lojistik zincirlerin kırıldığını açıkladı.
Johns Hopkins Üniversitesi’nden Vali Nasr, İran’ın ateşkese sıcak bakmadığını ve daha kapsamlı bir anlaşma istediğini belirtti. Eski ABD Savunma Bakanı Jim Mattis, savaşın çıkmaza girdiğini ve tırmanma riskinin arttığını ifade etti. Analist Sankey, Irak, Katar, BAE ve Suudi Arabistan’ın yüzde 30’a varan GSYH kaybı yaşayabileceğini öngörüyor.
Sonuç olarak, enerji arzındaki kırılma ve küresel ekonominin baskı altında kalması, jeopolitik risklerin kalıcı hale geldiğini gösteriyor. CEO’ların ortak mesajı ise, “Bu kriz geçici değil. Yeni normal yüksek fiyat ve düşük arz” şeklinde oldu.
