Hürmüz Boğazı görüşmesi ertelendi, petrol umudu zayıfladı

Hürmüz Boğazı’nda güvenli geçiş için İran ve Körfez ülkeleri arasında yapılması planlanan toplantı ertelendi. Karar, petrol piyasasındaki rahatlama beklentisini zayıflattı.

Petrol piyasalarının yakından takip ettiği Hürmüz Boğazı diplomasisinde beklenen görüşme yapılamadı. İran, Irak ve Körfez ülkelerini Umman’da bir araya getirmesi planlanan toplantı, taraflar arasında yeterli uzlaşma sağlanamaması nedeniyle ertelendi.

14 Eylül Pazartesi günü dışişleri bakanları düzeyinde düzenlenmesi öngörülen toplantıda, bölgesel güvenliğin yanı sıra ticari gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan emniyetli geçişini sağlayacak geçici model ele alınacaktı. Ancak Umman’ın yürüttüğü diplomatik temaslar toplantı öncesinde sonuç vermedi. Yeni tarih açıklanmazken, taraflar önceliğin bölgesel mutabakatı güçlendirmek olduğunu bildirdi.

Ertelemenin ne kadar süreceği ve görüşmelerin hangi koşullarda yeniden başlayacağı henüz netleşmedi. Sürecin önündeki siyasi sorunlar, Bahreyn’in toplantıya katılmayacağını açıklamasıyla hafta sonunda daha görünür hale gelmişti.

Manama yönetimi, Hürmüz Boğazı’nın gemilere ayrım, ücret ya da özel izin uygulanmaksızın açık tutulmasını istiyor. Bu tutum, İran ile Umman’ın üzerinde çalıştığı geçiş yönetimi konusunda Körfez ülkeleri arasında tam bir görüş birliği bulunmadığını gösteriyor. İran ise toplantının bazı bölge ülkelerinin talebi üzerine ertelendiğini belirtiyor.

Umman ve İran’ın ağustos ayında duyurduğu aşamalı plan, Hürmüz Boğazı’ndaki krizi tek adımda çözmek yerine ticari gemiler için önce güvenli bir geçiş düzeni oluşturmayı hedefliyor. Planın ilk aşamasında geçici bir deniz koridoru açılması ve boğazdaki mayınların temizlenmesi öngörülüyor.

İlerleyen aşamalarda ise kalıcı geçiş güzergâhının belirlenmesi, gemi trafiğinin yönetilmesi, bilgi paylaşımı ve navigasyon güvenliği için ortak mekanizmalar kurulması planlanıyor. Ancak bu düzenin hayata geçebilmesi, yalnızca İran ve Umman’ın değil, Körfez’deki diğer ülkelerin de siyasi desteğini gerektiriyor. Bu nedenle ertelenen toplantı, planın bölgesel kabul görüp görmeyeceği açısından kritik önem taşıyordu.

Diplomatik girişimin askıya alınması, enerji piyasalarının hassas olduğu bir döneme denk geldi. Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiği savaş öncesi seviyelerin oldukça altında seyrederken, Suudi Arabistan’ın boğazı devre dışı bırakan Doğu-Batı petrol boru hattı da son saldırıların ardından geçici olarak kapatıldı.

Piyasalar bu nedenle hem deniz taşımacılığındaki hem de alternatif kara güzergâhındaki aksaklıkları fiyatlıyor. Brent petrolün 100 doların üzerinde kalması, enerji kaynaklı küresel enflasyon baskısını artırırken Hürmüz Boğazı’nda güvenli geçiş sağlayacak bir anlaşmanın gecikmesi, jeopolitik risk priminin fiyatlardan hızlı biçimde çekilmesini zorlaştırıyor.

Süreçteki bir sonraki önemli gelişme, Umman’ın yeni toplantı tarihini açıklaması olacak. Körfez ülkeleri geçici koridor konusunda ortak bir zemine ulaşabilirse gemi trafiğinin kademeli olarak toparlanması ve arz endişelerinin azalması mümkün. Ancak siyasi ayrılıkların sürmesi halinde Hürmüz Boğazı’ndaki düşük trafik uzun süre devam edebilir.

Bu durumda piyasaların odağı yalnızca petrolün ne kadar üretileceğine değil, üretilen petrolün dünya pazarlarına hangi güzergâhtan ulaştırılabileceğine de çevrilecek. Hürmüz diplomasisinin yeniden başlayacağı tarih; bölge siyasetiyle birlikte petrol fiyatları, küresel enflasyon ve merkez bankalarının faiz kararları açısından da belirleyici olacak.