Konteyner Taşımacılığında 1.800 Dolar Ek Maliyet Artışı
İran-İsrail savaşı, deniz taşımacılığında maliyetleri artırarak konteyner başına 1.800 dolara kadar yükseltti.
Hayati ARIGAN
İran ve İsrail arasındaki çatışmanın etkileri, küresel lojistik zincirinde önemli maliyet artışlarına yol açtı. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları, emtia fiyatlarının yükselmesine neden olurken, deniz taşımacılığındaki riskler de artış gösterdi. Hürmüz Boğazı’nın İran tarafından kapatılabileceği ve izinsiz geçiş yapmayı planlayan tankerler için saldırı tehditleri, Körfez bölgesindeki deniz taşımacılığında belirsizlikleri artırdı. Bu durum, enerji fiyatlarının yanı sıra savaş risk sigortası maliyetlerinin de yükselmesine yol açtı ve sonuç olarak navlun fiyatları tırmandı.
Küresel konteyner taşımacılığındaki fiyat değişimlerini izleyen Shanghai Containerized Freight Index (SCFI) verileri, Orta Doğu rotasında navlun fiyatlarının son hafta içinde önemli bir artış gösterdiğini ortaya koyuyor. Endeks, bu hat üzerindeki konteyner başına fiyatların 1.327 dolardan 2.287 dolara çıkarak yüzde 72 oranında bir artış yaşandığını gösteriyor. Uzmanlar, bu artışın bölgedeki güvenlik risklerinin navlun fiyatlarına hızla yansıdığını belirtiyor.
Drewry World Container Index ise, küresel konteyner piyasasındaki durumu izleyen bir başka önemli gösterge olarak son haftada yüzde 3’lük bir artışla 1.958 dolar/40′ konteyner seviyesine ulaştı. Bu artışın sınırlı görünmesine rağmen, enerji maliyetlerindeki ve sigorta primlerindeki artışların önümüzdeki haftalarda navlun piyasasında daha büyük dalgalanmalara yol açabileceği öngörülüyor.
Uluslararası taşımacılık fiyatlarını takip eden Freightos Baltic Index verileri de, navlun piyasasında oynaklığın arttığını gösteriyor. Savaş öncesi dönemde daha stabil seyreden fiyatların, özellikle Orta Doğu bağlantılı hatlarda hızlı bir yükseliş göstermeye başladığı dikkat çekiyor.
Navlun fiyatlarındaki artışın temel sebepleri arasında savaş risk sigortası ve yakıt maliyetleri öne çıkıyor. Körfez ve çevresindeki rotalarda faaliyet gösteren gemiler için sigorta primleri hızla yükselirken, armatörler bu maliyetleri navlun fiyatlarına yansıtmaya başladı. Bazı hatlarda savaş risk primlerinin birkaç kat arttığı belirtiliyor. Ayrıca, petrol fiyatlarındaki artış, gemi yakıtı olarak kullanılan bunker maliyetlerini de artırıyor. Enerji fiyatlarındaki yükseliş nedeniyle armatörler, taşıma ücretlerine ek yakıt ücreti eklemeye başladı. Bu durum, navlun maliyetlerinin hızla artmasına neden oluyor.
Küresel navlun piyasasındaki bu hareketlilik, Türkiye çıkışlı hatlara da yansıdı. Uzak Doğu ve Güney Asya hatlarında fiyatlar son haftada belirgin bir şekilde yükseldi. Sektör verilerine göre, Türkiye’den Uzak Doğu’ya yapılan taşımada ortalama navlun fiyatı 2.400-2.500 dolar seviyesinden 3.500-3.700 dolar bandına çıktı. Hindistan ve Pakistan hatlarında ise fiyatlar 1.800 dolardan 2.600 dolara kadar yükseldi. Avrupa hatlarında ise artış daha sınırlı kalmasına rağmen yüzde 10-15 oranında bir yükseliş gözlemleniyor. Uzmanlar, Türkiye’nin özellikle enerji ve hammadde ithalatında Orta Doğu bağlantılı rotalara bağımlı olduğunu ve bölgedeki güvenlik risklerinin navlun maliyetlerini doğrudan etkilediğini vurguluyor.
Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği (UTİKAD) Başkanı Bilgehan Engin, küresel jeopolitik risklerin lojistik maliyetleri üzerindeki etkisinin giderek arttığını belirtti. Engin, “Eğer bölgedeki riskler büyürse ve özellikle Hürmüz Boğazı krizi derinleşirse, navlun maliyetleri daha da artabilir. Bu durum, Türk ihracatçısının uzak pazarlardaki rekabet gücü üzerinde olumsuz bir etki yaratabilir” dedi.
Navlun piyasasındaki artışın yalnızca bölgesel kriz primleri ile açıklanamayacağını ifade eden Engin, “Navlun artışlarını sadece arz-talep dengesi ile açıklamak yeterli değil. Üç temel maliyet unsuru aynı anda devreye girmiş durumda. Birincisi doğrudan savaş ve güvenlik riski, ikincisi enerji maliyetleri, üçüncüsü ise operasyonel düzensizliktir. Yaşanan gelişmeler Türkiye için yeni bir stratejik fırsat da sunabilir” diye ekledi.
Navlun fiyatlarındaki artışın ihracatçılara etkisi yapılan hesaplamalarla daha net bir şekilde ortaya konuyor. Türkiye’den Uzak Doğu’ya gönderilen 40’lık bir konteyner için normal koşullarda ortalama maliyet yaklaşık 2.700 dolar seviyesindeyken, savaş döneminde konteyner başına 1.800 dolar ek maliyet ile toplam maliyet 4.500 doları aşabiliyor.
Bu farkı artıran maliyet kalemleri ise şunlardır:
– Deniz navlunu: 3.700 dolar
– Savaş risk ek ücreti: 300 dolar
– Yakıt ek ücreti: 350 dolar
– Sigorta maliyeti: 200 dolar
