Sanayicilerin GES Yatırımları Saatlik Mahsuplaşma ile Zora Girdi
Saatlik mahsuplaşma sistemi, sanayicilerin GES yatırımlarını olumsuz etkiledi. Yatırımların geri dönüş süresi uzadı ve maliyetler arttı.
Türkiye’de sanayi tesisleri, enerji maliyetlerini düşürmek ve “Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması”na (SKDM) uyum sağlamak amacıyla lisanssız elektrik üretimi yatırımlarına yönelmişken, 1 Mayıs 2026 itibarıyla yeni bir dönem başlamış durumda. Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK) tarafından uygulamaya konulan düzenleme ile lisanssız elektrik üretiminde uzun süredir geçerli olan ‘aylık mahsuplaşma’ sistemi, ‘saatlik mahsuplaşma’ modeli ile değiştirilmiştir. Sanayiciler, bu değişikliğin özellikle vardiya sistemleri ve güneş enerjisi üretiminin en yüksek olduğu saatlerle uyuşmayan tüketim profillerine sahip işletmelerde büyük maliyet baskıları yaratacağını ifade ediyor.
Önceki aylık mahsuplaşma sisteminde sanayiciler, ay boyunca gündüz ürettikleri fazla elektriği şebekeye verip, gece veya üretimin düştüğü saatlerde tüketim yaparak ay sonunda netleştirebiliyordu. Bu durum, sanayi tesisleri için şebekenin adeta ücretsiz bir enerji depolama sistemi işlevi görmesini sağlıyordu. Ancak yeni saatlik modelde, her 60 dakikalık zaman dilimi ayrı ayrı hesaplanıyor. Fabrikanın kapalı olduğu günlerde ya da öğle saatlerinde üretilen fazla enerji, o saatteki tüketimden fazla olduğunda şebekeye ‘bedelsiz katkı’ olarak aktarılıyor ve bu enerji, akşam veya gece yapılan tüketim için sayılmıyor. Böylece sanayiciler, akşam saatlerinde ihtiyaç duydukları enerjiyi şebekeden yeniden satın almak zorunda kalıyorlar.
Sektörel analizlere göre, 350 bin dolar yatırım maliyeti olan 1 MWp kurulu güce sahip standart bir güneş enerjisi santrali projesinde, önceki aylık sistemde 2,95 yıl olan net amortisman süresi, yeni saatlik eş tüketim modelinde 3,69 yıla çıkıyor. Ancak en büyük zorluk, üretim ve tüketim saatlerinin uyuşmadığı işletmelerde yaşanıyor. Özellikle akşam ve gece vardiyalarında çalışan sanayi tesislerinde öz tüketim oranları yüzde 81’lerden yüzde 17,9’a kadar düşüyor. Bu durum, gece çalışan bir işletmenin 1 MWp’lik yatırımının geri dönüş süresini 6,80 yıla kadar uzatıyor. Sektör temsilcileri, gündüz üretilen fazla enerjiyi koruyabilmek için ‘endüstriyel batarya ve enerji depolama sistemleri’ yatırımlarının artık bir zorunluluk haline geleceğine dikkat çekiyor.
İstanbul Ticaret Odası (İTO) Meclis Üyesi ve Girişimci İş Adamları Vakfı (GİV) Başkanı Ali Bakaner, arazi GES yatırımlarının Anadolu’ya yayılması için geçmişte önemli mücadeleler verdiklerini belirtti. GES kurulumu için fabrika ile aynı bölgede olma şartının bulunduğu dönemde, Bakaner bu durumu aşmak için bakanlıkla görüşerek Anadolu’nun tarıma elverişsiz kırsal alanlarında bu yatırımların yapılmasını talep ettiklerini ifade etti. Bakanlığın bu talebi kabul etmesiyle, sanayicilerin Van’dan Yozgat’a kadar birçok bölgede arazi GES yatırımlarına giriştiğini vurguladı.
Yatırımlar hız kazanırken, saatlik mahsuplaşma uygulamasının sanayicileri zor durumda bıraktığını belirten Bakaner, yatırım kararları alınırken geri dönüş sürelerinin hesaplandığını, ancak kural değişikliğinin yatırımcılar için olumsuz sonuçlar doğurduğunu ifade etti. Saatlik mahsuplaşmaya geçilmesiyle birlikte, her tesiste değişmekle birlikte, daha önce 3 ila 5 yıl arasında olan amortisman sürelerinin 7-8 yıla kadar uzadığını kaydetti.
Bakaner, yatırımların rasyonel olmaktan çıkması nedeniyle tesisini devretmek ya da kapatmak isteyen sanayicilerin ortaya çıkabileceğine dikkat çekerek, acil bir düzenleme yapılması gerektiğini vurguladı. Ayrıca, Mobilya Aksesuar Sanayicileri Derneği (MAKSDER) Başkanı Gökhan Kocabaş, sanayicilerin yatırım kararları alırken mevcut haklarının değiştiğini ve bu durumun yatırım geri dönüş hesaplarını altüst ettiğini belirtti. Kocabaş, saatlik mahsuplaşmanın rekabetçiliği olumsuz etkilediğini ve yeni fiyatlandırma modelinin yarattığı sıkıntılara dikkat çekti. Fabrikanın çalışmadığı dönemlerde GES’in enerji üretmesi durumunda, bu enerjinin sisteme verilmesinin maliyet oluşturduğunu ifade eden Kocabaş, bu nedenle bazı sanayicilerin sistemlerini kapatma yoluna gittiğini belirtti.
