İran Çatışmasının ABD Perakendeciliğine Olası Etkileri

İran, ABD ve İsrail arasındaki artan gerilim, küresel tedarik zincirlerinde önemli değişikliklere neden olabilir. Uzmanlar, bu çatışmanın uzaması durumunda enerji ve nakliye maliyetlerinin yükselebileceğini, bunun da perakende fiyatlarını artırarak tüketici talebini olumsuz etkileyeceğini belirtiyor.

Küresel ticaret açısından kritik bir nokta olan Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemi trafiği son günlerde ciddi bir azalma göstermekte. Bu boğaz, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde yirmisini taşırken, alüminyum, şeker ve gübre gibi birçok emtianın da önemli bir geçiş noktasıdır. Ancak ABD ve İsrail’in devam eden saldırıları ile İran’ın tankerler üzerindeki tehditleri, bu bölgedeki deniz trafiğini neredeyse durma noktasına getirmiştir.

Normal şartlarda her gün yaklaşık 138 ticari geminin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda, bazı gemi işletmecileri ve sigorta şirketlerinin operasyonlarını askıya almasıyla birlikte geçişlerin “tek haneli seviyelere” düştüğü bildirilmektedir. Joint Maritime Information Center, 5 Mart’ta yaptığı açıklamada, bölgedeki güvenlik risklerinin deniz taşımacılığını önemli ölçüde etkilediğini vurgulamıştır.

Artan riskler nedeniyle bazı nakliye şirketleri, gemilerini Afrika’daki Cape of Good Hope çevresinden geçecek şekilde yeniden yönlendirmeye başlamıştır. Bu durum, hem daha uzun bir yolculuk anlamına geliyor hem de yakıt, işçilik ve sigorta maliyetlerini artırıyor. Şirketler, bu ek maliyetleri telafi etmek amacıyla navlun ücretlerine yeni ek ücretler yansıtmaya başlamıştır.

Küresel Tedarik Zincirinde Yeni Zorluklar

Uzmanlar, İran merkezli gerilimin, mevcut gümrük tarifeleri ve ticaret kısıtlamaları nedeniyle zaten baskı altında olan küresel tedarik zincirlerine yeni bir stres katmanı eklediğini ifade ediyor. Bu durum, Yemen’deki Husi saldırılarının azalmasının ardından konteyner taşımacılığının Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı rotasına dönme ihtimalini de zayıflatıyor.

Konteyner ekipman sağlayıcısı CARU Containers’ın Kuzey Amerika Genel Müdürü Michael Goldman, tedarik zincirindeki bu kırılmanın domino etkisi yaratabileceğini belirtiyor. Goldman, “Tedarik zinciri, birçok arabadan oluşan uzun bir tren gibidir ve her araba dünyadaki bir limanı temsil eder. Bir araba raydan çıkarsa, çoğu zaman arkasındaki veya önündeki birçok arabaya domino etkisi yaratabilir. Bu askeri harekâttan etkilenen liman sayısı az olsa da, bu durum tüm tedarik zincirini etkileyebilir.” şeklinde konuştu.

Avrupa ve Asya’daki enerji arzında yaşanabilecek kesintiler, küresel petrol ve doğal gaz fiyatlarını yukarı çekmektedir. Bu durumun ABD’deki tüketiciler için daha yüksek enerji maliyetleri anlamına gelebileceği ifade ediliyor. ABD’de benzin fiyatları son günlerde galon başına 3,32 dolara yükselerek, geçen haftaya göre yaklaşık yüzde 11 artış göstermiştir ve Eylül 2024’ten bu yana en yüksek seviyeye ulaşmıştır. Ekonomistler, bu artışın tüketici harcamalarını da olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor.

Moody’s Analytics baş ekonomisti Mark Zandi, özellikle düşük gelirli hanelerin bu artıştan daha fazla etkilendiğini vurguluyor. Zandi, “Yüksek gaz fiyatları, bütçenin daha yüksek bir kısmını gaza harcayan düşük gelirli haneler için zordur. İşte zaten çok fazla maddi baskı altında olan grup.” ifadelerini kullanıyor.

Zandi, yüksek akaryakıt fiyatlarının tüketici psikolojisi üzerinde de güçlü bir etkisi olduğunu belirtiyor. “Yüksek benzin fiyatları aşırı etkili çünkü tüketici duygusuna zarar veriyor. Bu da onların harcama yapma isteklerini ve yetkini etkiliyor ve bu da ekonomiye ağırlık veriyor.” diyor.

National Grocers Association verilerine göre tüketicilerin yaklaşık yüzde 70’i benzin fiyatlarının ekonomi hakkındaki düşüncelerini doğrudan etkilediğini ifade ediyor. Uzmanlar, çatışmanın uzaması halinde yüksek nakliye maliyetleri, gecikmeli sevkiyatlar ve artan sigorta primlerinin gıda, kimyasallar, elektronik ürünler ve diğer ithalat kalemlerinde enflasyon baskısını artırabileceğine dikkat çekiyor.