Menemen Endeksi İstanbul’daki Gıda Fiyatlarını Gözler Önüne Serdi

Menemen Endeksi, İstanbul’daki gıda fiyatlarının yükselişini ve yaşam maliyetini ortaya koyuyor.

İstanbul’daki gıda fiyatları, ‘Menemen Endeksi’ üzerinden değerlendirildiğinde, maliyet artışlarının tüketicilere çok daha hızlı bir şekilde yansıdığı gözlemleniyor. Bu durum, metropoldeki yaşam maliyetinin Türkiye genelinin üzerinde kalıcı bir şekilde seyretmesine yol açıyor.

Doç. Dr. Caner Özdurak’ın hazırladığı ‘İstanbul’un Gıda Jeopolitiği’ araştırması, gıda fiyatlarındaki artışın Tüketici Fiyat Endeksi’ni (TÜFE) geride bıraktığını ortaya koyuyor. Özellikle döviz kurlarındaki dalgalanmalar ve üretici fiyatlarındaki artışlar, temel gıda ürünlerinin maliyetlerini doğrudan etkiliyor.

Menemen Endeksi, bu geçişkenliği net bir şekilde gösterirken, mutfak enflasyonunun resmi verilere göre daha sert ve dalgalı bir seyir izlediğini ortaya koyuyor. Bu durum, sabit gelirli bireyler için alım gücünün hızla erimesine neden oluyor.

Nisan ayında Menemen Endeksi’nde, yumurta fiyatlarında %4,20, kuru soğanda %1,96 ve çarliston biberde %11,05’lik bir düşüş yaşanmasına rağmen, domates fiyatındaki %26,27’lik artış, aylık bazda %3,63, yıllık bazda ise %34,08’lik bir enflasyon oranı ile sonuçlandı. Çarliston biberde bir önceki ay %86,27’lik bir artış yaşandığı da dikkat çekici bir gelişme olarak kaydedildi. Menemen Endeksi’nin oluşturulmaya başlandığı 2018 yılından bu yana, sebze fiyatları arasında gözlemlenen geniş makas, özellikle Mart 2026 sonrasında artan bir ivme ile Nisan 2026’da da devam etti. Bu süreçte, 12 aylık ortalama yıllık menemen enflasyonu %34,29 olarak belirlendi.

İstanbul’daki enflasyon oranı, Türkiye ortalamasına göre kalıcı bir şekilde daha yüksek seyrediyor. Bu fark, metropolde yaşayanlar için %4 ila %10 arasında ek bir yaşam maliyeti anlamına geliyor. Gıda, konut ve eğitim gibi temel ihtiyaçlarda görülen bu fark, İstanbul’un yapısal bir maliyet yükü taşıdığını gösteriyor. Gıda fiyatlarındaki farklılık, yalnızca talep ile değil, aynı zamanda tedarik zincirinin maliyetleri ile de ilişkilidir.

Yüksek gıda fiyatlarının temel nedenleri arasında, perakende sektöründeki kâr marjlarının oldukça düşük seviyelere gerilemesi yer alıyor. Perakende sektöründe kâr marjı %0,25’e kadar düşerken, fiyat artışlarının ana kaynağını üretim maliyetleri, finansman yükü ve lojistik verimsizlikler oluşturuyor. Tarım ve gıda üretiminde faaliyet kârlılığı korunmasına rağmen, yüksek finansman giderleri net kârlılığı ciddi şekilde olumsuz etkiliyor. Bu durum, arz tarafında sürdürülebilirliği zorlaştıran bir unsur olarak öne çıkıyor.

İstanbul’un gıda arz yapısının uzun tedarik zincirlerine bağımlı olduğu ve bunun da fiyatların yüksek kalmasına neden olduğu belirtiliyor. Taşıma maliyetleri, ürün kaybı ve lojistik verimsizlikler, tüketici fiyatlarına doğrudan yansıyor. Bu nedenlerle İstanbul’daki gıda enflasyonu daha yüksek ve dalgalı bir seyir izliyor.

Çalışmada, İstanbul’un gıda enflasyonunu kontrol altına almak için bazı öneriler sunuluyor. Bunlar arasında bölgesel üretim entegrasyonu, Tekirdağ, Bursa ve Balıkesir gibi yakın merkezlerden sağlanacak tedarik ile maliyetlerin azaltılması, İBB’nin ‘pazar yapıcı’ rolü ile üreticilere alım garantisi ve finansman desteği sağlanması, tarım ve gıda üreticileri üzerindeki kredi maliyetlerinin düşürülmesi ve şehir içi küçük ölçekli üretimin korunması gibi stratejiler yer alıyor.

Sonuç olarak, İstanbul’un kendi içinde üretimle çözüm aramak yerine Marmara Bölgesi’ni yöneten bir ‘gıda ve lojistik merkezi’ haline gelmesi gerektiği vurgulanıyor.