İşsizlik Ödemeleri Düşerken İşveren Teşvikleri Artıyor
İşsizlik sigortası fonu araştırması, işveren teşviklerinin işsizlik ödemelerinden daha fazla olduğunu ortaya koydu.
MEHMET KAYA/ANKARA
Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Merkezi (DİSK-AR) tarafından gerçekleştirilen bir incelemede, İşsizlik Sigortası Fonu’nun işsizlik ödemeleri ile işverenlere sağlanan teşviklerin karşılaştırması yapıldı. 2026 yılı Ocak-Temmuz dönemini kapsayan bu araştırmaya göre, işverenlere yönelik doğrudan ve dolaylı teşvikler, toplam giderlerin %44,3’ünü oluştururken, işsizlere yapılan ödemeler yalnızca %31 seviyesinde kaldı.
10 Yılda Ödemelerde Düşüş, Teşviklerde Artış
Çalışmada, 2016 ve 2023 yılları arasındaki veriler dikkate alınarak, 2026 yılındaki paylar karşılaştırıldı. Bu dönemde, işsizlik ödemelerinin toplam giderler içindeki payının 6,4 puan azaldığı, buna karşılık işverenlere sağlanan teşviklerin 24 puan arttığı belirlendi.
DİSK-AR, işbaşı eğitim programları, aktif işgücü programları ve kadın ile genç istihdamına yönelik destekleri teşvik olarak kabul etmekte. Bu tür programlarda işçilere yapılan ödemelerin yanı sıra, bazı sosyal güvenlik ödemeleri de fondan karşılanmaktadır. Hükümet, bu programları kamuoyuna teşvik ve destek olarak sunarken, DİSK-AR bunları işveren destekleri ve teşvikleri olarak sınıflandırmakta ve işsizlik tazminatı ödemeleriyle karşılaştırmaktadır.
Yararlanma Oranı Düşük
Yapılan araştırma, işsizlik sigortası ödemelerinin, işten çıkarılan bireyler arasında yalnızca az sayıda kişi tarafından kullanıldığını göstermektedir. Haziran ayı verilerine göre, işsiz olarak kayıtlı 2 milyon 688 bin kişi bulunmasına rağmen, işsizlik sigortasından yararlananların sayısı sadece 460.5 bin olarak kaydedilmiştir. Bu da yararlanma oranının %17,1 seviyesinde kaldığını ortaya koymaktadır.
Ayrıca, İşsizlik Sigortası Fonu’nun birikimlerinin nasıl değerlendirildiğine dair bilgi eksikliği eleştirilmiştir. 2019 öncesinde açıklanan nema oranları ve tutarları, o tarihten sonra açıklanmamış, fonun mevduat ve tahvil gibi araçlardan elde ettiği gelirler hakkında detay verilmemiştir. Araştırma bülteninde, “İşsizlik Sigortası Fonu’nda biriken kaynakların önemli bir kısmının Hazine’nin borçlanma araçlarında değerlendirildiği, bu durumun fonu kamu borçlanmasının finansmanında önemli bir kaynak haline getirdiği” ifade edilmiştir. Fon kaynaklarının farklı amaçlarla kullanılması, Hazine’nin iç borçlanma ihtiyacını artırabileceğinden, hükümetin fon kaynaklarının kullanımını ağırdan aldığı belirtilmiştir.
Denetim ve Şeffaflık Talepleri
DİSK-AR’ın yayınladığı bültende, fonun kuruluş amacına uygun kullanılması, işveren destek ve teşviklerinin durdurulması, güvenceli ve kayıtlı işlere geçişin sağlanması, işsizlik sigortasından yararlanma koşullarının kolaylaştırılması ve ödeme sürelerinin artırılması talepleri yer aldı. Ayrıca, fon yönetiminin denetiminin güçlendirilmesi ve verilerin ayrıntılı bir şekilde açıklanması gerektiği vurgulandı.
