Enerji Piyasalarında Fiyatlar Yükselişe Geçti
Küresel enerji piyasalarında petrol, gaz ve kömür fiyatları, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrası önemli artışlar gösterdi.
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı saldırıların ardından, küresel enerji piyasalarında ciddi dalgalanmalar yaşandı. Brent petrol fiyatı, iki hafta içinde yüzde 42’den fazla artarak 100 doların üzerine çıkarken, Avrupa’da doğal gaz fiyatları yüzde 57, kömür fiyatları ise yaklaşık yüzde 16 oranında yükseldi.
Saldırılardan önceki son işlem günü olan 27 Şubat’ta Brent petrolün varil fiyatı 72,48 dolar seviyesindeydi. Ancak saldırıların ardından piyasalarda belirgin bir yükseliş ve düşüş dönemi başladı. 2 Mart’ta, İran lideri Ayetullah Ali Hamaney’in de hayatını kaybettiği saldırıların ardından Brent petrol, jeopolitik risklerin artmasıyla birlikte 82,37 dolara kadar yükseldi ve günü 77,74 dolardan kapattı. Böylece Brent petrol, önceki kapanışa göre yüzde 7,26’lık bir artış göstererek 17 Mart 2022’den bu yana en yüksek günlük artışını kaydetti.
Hürmüz Boğazı’na yönelik tehditler ve enerji ticaretinde yaşanabilecek aksama endişeleri, fiyatların yukarı yönlü hareket etmesine katkıda bulundu. İran’ın bölgedeki ABD üsleri ve enerji tesislerine yönelik olası misilleme saldırıları, sigorta şirketlerinin savaş riskine karşı poliçeleri askıya alması ve bazı tanker firmalarının geçişleri durdurması, arz endişelerini artırdı. Bu gelişmelerle birlikte petrol fiyatları 78 ila 86 dolar aralığında işlem görmeye devam etti.
ABD yönetimi, yükselen fiyatları dengelemek amacıyla Hint rafinerilerine Rus petrolü alımında geçici muafiyet tanıdı. Ancak Brent petrolün varil fiyatı 6 Mart’ta 94,64 dolara kadar yükseldi ve haftayı 92,69 dolardan kapattı. Böylece Brent petrol, ilk haftada yüzde 27,8 artarak Nisan 2020’den bu yana en hızlı yükselişini kaydetti.
İkinci haftada da dalgalanmalar devam etti. 9 Mart’ta Brent petrol, yüzde 28,9’luk bir artışla 119,5 dolara kadar çıkarak 29 Haziran 2022’den bu yana en yüksek seviyesini gördü. Ancak G7 ülkelerinin stratejik petrol rezervlerini kullanıma açabileceği yönündeki beklentiler ve ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’la savaşın sona erebileceğine dair açıklamaları, fiyatların geri çekilmesine neden oldu ve gün 98,96 dolardan tamamlandı.
10 Mart’ta ise satış baskısı belirginleşti. ABD Enerji Bakanı Chris Wright’ın ABD donanmasının Hürmüz Boğazı’nda bir tankere eşlik ettiğine dair yaptığı paylaşım, piyasalarda belirsizliği artırdı. Brent petrol, gün içinde 81,16 dolara kadar gerilese de İran’ın Boğaz’a mayın döşediğine dair çıkan haberlerin ardından günü 87,8 dolardan kapattı. Bu durum, Brent petrolün varil fiyatının bir günde yaklaşık yüzde 11,3 düşmesine ve son dört yılın en sert günlük gerilemesini yaşamasına yol açtı.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi’nin ABD ile müzakerelerin gündemde olmadığını açıklaması, fiyatların yeniden yükselmesine neden oldu. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi ülkelerin stratejik petrol rezervlerini piyasaya sürme kararı, artışı sınırlasa da Basra Körfezi’nde petrol tankerlerine yönelik saldırılar, Brent petrolün 12 Mart’ta yeniden 100 doların üzerine çıkmasına yol açtı. Trump’ın saldırıların devam edeceğine dair mesajları, bölgedeki gerilimin kısa sürede sona ereceğine dair beklentileri zayıflattı. İki haftanın sonunda Brent petrolün varil fiyatı, saldırı öncesine göre yüzde 42,3 artarak haftayı 103,14 dolardan kapattı.
Bölgedeki lojistik sıkıntılar, yalnızca petrol piyasasını değil, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretini de etkiledi. Dünyanın en büyük LNG ihracatçılarından Katar, Ras Laffan tesislerinde güvenlik gerekçesiyle üretimi durdurdu ve “mücbir sebep” ilan etti. Bu durum, küresel LNG arzının yaklaşık beşte birini etkileyebilecek riskleri gündeme getirdi.
Avrupa doğal gaz piyasasında fiyat oynaklığı belirgin bir şekilde arttı. Hollanda merkezli TTF’te işlem gören doğal gaz kontratları, jeopolitik gelişmelere bağlı olarak sert hareketler sergiledi. 27 Şubat’ta megavatsaat başına 31,9 avrodan kapanan nisan vadeli TTF kontratı, saldırıların ardından 2 Mart’ta yüzde 39 artarak 44,5 avro seviyesinden günü tamamladı. Yükseliş eğilimi ikinci haftada da devam etti. Arz güvenliğine ilişkin kaygıların artmasıyla kontrat fiyatı 9 Mart’ta 56,4 avroya kadar çıkarak saldırıların başlamasından bu yana en yüksek kapanışı yaptı. İki haftanın sonunda Avrupa doğal gaz fiyatları, saldırı öncesine göre yüzde 57 artışla 50,1 avro seviyesinde haftayı kapattı.
Enerji piyasasındaki hareketlilik kömür fiyatlarına da yansıdı. Asya piyasalarında referans kabul edilen Newcastle kömürünün nisan vadeli kontratı, saldırılardan önce 27 Şubat’ta ton başına 118,5 dolar seviyesinden kapanmıştı. Saldırıların ardından 2 Mart’ta yüzde 8,6 artışla 128,7 dolara yükselen kontrat, 9 Mart’ta 143,8 dolara kadar çıkarak iki haftalık dönemin en yüksek seviyesini gördü. Newcastle kömür kontratı, saldırı öncesine göre yüzde 15,8 artarak haftayı ton başına 137,3 dolardan tamamladı.
