Yapay Zeka Yatırımları: ABD ve Çin Arasındaki Rekabet Kızışıyor
Yapay zeka yatırımları hızla artarken, ABD ve Çin arasındaki rekabet de tırmanıyor. 2025’te yatırımların 581,7 milyar dolara ulaşması bekleniyor.
Yapay zeka alanındaki yatırımlar, geçtiğimiz yıl önemli bir artış göstererek süper güçler arasındaki rekabeti daha da kızıştırdı. Stanford Üniversitesi’nin yaptığı araştırmaya göre, küresel yapay zeka yatırımlarının 2025 yılı itibarıyla yüzde 129,9 artışla 581,7 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Bu yatırımların büyük bir kısmı, yaklaşık yarısı, ABD tarafından gerçekleştirildi.
Yapay zekanın birçok sektörde hızla benimsenmesi, bu teknolojilere olan talebi artırdı. Şirketler, çip üretimi, grafik işleme merkezleri, veri merkezleri ve enerji altyapısına yönelik yatırımlarını hızlandırdı. Nvidia, AMD, Microsoft, Google, Amazon ve Huawei gibi büyük firmalar, bu alanda milyarlarca dolarlık yatırımlar yaparak enerji, yarı iletken ve savunma sanayisi gibi alanlara doğrudan etki etti.
Yapay zeka rekabetinin son yıllarda büyümesi, yatırımların da rekor seviyelere ulaşmasına yol açtı. Stanford Üniversitesi’nin raporuna göre, 2013-2025 dönemi arasında ülkelerin özel sektör yapay zeka yatırımları toplamda 757,3 milyar doları buldu. Geçtiğimiz yıl, şirketler yalnızca 2025’te bir önceki yıla göre yüzde 127,5 artışla 344,7 milyar dolarlık yapay zeka yatırımı gerçekleştirdi. Bu dönemdeki yatırımların neredeyse yarısı, yani 285,9 milyar doları ABD’li şirketler tarafından yapıldı. Çinli şirketler ise 12,4 milyar dolarlık yatırımla ikinci sırada yer aldı. Birleşik Krallık ise 5,9 milyar dolarla üçüncü sırada bulunuyor.
Ancak bazı ülkelerin ve şirketlerin yatırımlarını gizli yürütmesi nedeniyle, açıklananların dışında da önemli yatırımların gün yüzüne çıkması bekleniyor.
Türkiye de son yıllarda yapay zeka projelerine ağırlık vermeye başladı. Stanford Üniversitesi’nin raporunda Türkiye ile ilgili veri bulunmaması dikkat çekti. Türkiye, mevcut çalışmalarının yanı sıra stratejisini güncelleyerek yeni bir Eylem Planı oluşturmayı hedefliyor. Bu planın Kurban Bayramı’ndan sonra kamuoyuyla paylaşılması bekleniyor. 2021-2025 dönemini kapsayan Ulusal Yapay Zeka Stratejisi çerçevesinde, 6 öncelik ve 119 tedbir belirlenmişti. Yeni strateji ile yapay zeka yatırımlarının artırılması amaçlanıyor.
Yapay zeka yatırımlarında ABD ve Çin arasındaki rekabet, kurumsal ve diğer yan yatırımlarla birlikte toplamda geçen yıl bir önceki yıla göre yüzde 129,9 artışla 581,7 milyar dolara ulaştı. ABD, fonlanan şirketler sayısında 1953 ile birinci sırada yer alırken, Birleşik Krallık 172 şirketle ikinci, Çin ise 161 şirketle üçüncü sırada bulunuyor. Ancak Çin, bu alandaki yayınlar, atıflar ve patent verme konularında lider konumda. Geçtiğimiz yıl yalnızca 35 patent alarak dikkat çekti.
Ülkeler, yapay zekanın ekonomik fırsatlarını değerlendirirken, aynı zamanda teknolojinin oluşturabileceği sosyal, etik ve güvenlik risklerini kontrol altına almak amacıyla yeni düzenlemeleri hayata geçiriyor. Veri güvenliği, telif hakları, dezenformasyon, kişisel mahremiyet ve algoritmik şeffaflık gibi konular, hükümetlerin yapay zeka politikalarında öncelikli alanlar arasında yer alıyor. Avrupa Birliği’nin “AI Act” düzenlemesi, ABD’deki güvenlik odaklı tartışmalar ve Çin’in devlet kontrolünü merkeze alan yaklaşımı, küresel ölçekte farklı düzenleme modellerini ortaya koyuyor. 2016 yılına kadar G20 ülkeleri arasında yapay zeka ile ilgili hiçbir yasa bulunmazken, geçen yıl sonunda bu sayı 150’ye yükseldi. ABD, 25 yasa ile burada da ilk sırada yer alırken, Güney Kore 17, Fransa ve Japonya ise 10’ar yasayla takip ediyor.
Yapay zeka, yalnızca yeni bir teknoloji alanı olarak değil, aynı zamanda ülkelerin üretim kapasitesini, hizmet ihracatını, verimlilik artışını ve küresel rekabet gücünü etkileyen temel ekonomik unsurlardan biri haline geliyor. Bu teknoloji, sağlık, tarım, ulaşım, enerji, savunma ve finans gibi birçok sektörde dönüşümü beraberinde getiriyor. Sağlık alanında yapay zeka, erken teşhis, tıbbi görüntüleme, ilaç geliştirme, hasta takibi ve kişiselleştirilmiş tedavi süreçlerinde önemli bir rol üstleniyor. Ulaştırma ve lojistik sektöründe ise rota optimizasyonu, trafik yönetimi, yakıt tasarrufu ve otonom araç teknolojileri gibi uygulamalar yaygınlaşıyor. Savunma sanayisinde ise otonom sistemler, görüntü işleme ve siber güvenlik gibi alanlarda yapay zeka stratejik bir unsur haline geliyor. Bankacılık ve finans sektöründe ise dolandırıcılık tespiti ve kredi risk analizi gibi alanlarda yapay zeka teknolojilerinden yararlanılıyor. Bu sayede bankacılık işlemleri, şubeye gitmeden gerçekleştirilebiliyor.
Son olarak, yapay zeka kullanılarak gerçekleştirilen dolandırıcılık ve usulsüzlük faaliyetleri, ülkelerin odaklandığı önemli sorunlar arasında yer alıyor.
