Elektrikli otobüsler için yeni sözleşme planı şart
Elektrikli otobüsler için hazırlanan işletme sözleşmeleri, depoların, şarj altyapısının ve şebeke bağlantılarının uzun vadeli kullanımını güvenceye almalı.
Greater Manchester, otobüs işletmeciliğinde yeni bir franchising dönemine hazırlanıyor. Go-Ahead, Eylül 2026’da Go North West’in 38 hattı ve yaklaşık 60 otobüsü kapsayan iki Bee Network işletme sözleşmesini kazandığını açıkladı. Hizmetlerin Mart 2027’de başlaması, hatlardan 18’inin ise Leigh’de kurulacak yeni bir depodan işletilmesi planlanıyor. Bu gelişme, işletmeci şirketler değişse bile yolcu taşımacılığını destekleyen depoların, şarj sistemlerinin ve elektrik şebekesi bağlantılarının onlarca yıl kullanılabildiğini ortaya koyuyor.
Elektrikli otobüslerde araç alımının yanı sıra uzun ömürlü bir fiziksel altyapı yatırımı da söz konusu. İşletme sözleşmeleri genellikle beş ila yedi yıl sürerken depo binaları, trafo merkezleri ve megavatlar ölçeğindeki elektrik bağlantıları birden fazla sözleşme döneminde hizmet verebiliyor. Otobüsler farklı işletmecilere devredilebilse de arazi, kablo güzergâhları, elektrik kapasitesi ve sabit şarj ekipmanları belirli tesislere bağlı kalıyor. Bu nedenle altyapının, otobüsleri kimin işlettiğinden bağımsız biçimde hizmetin devamını sağlayacak şekilde düzenlenmesi gerekiyor.
Bir kamu otoritesinin elektrikli otobüs hatlarını yeniden ihaleye çıkardığı senaryoda bu sorun daha belirgin hale geliyor. Mevcut işletmeci uygun bir depoyu kullanıyor, şarj cihazlarıyla yüksek kapasiteli şebeke bağlantısını finanse etmiş bulunuyor olabilir. İhaleyi kazanabilecek başka bir şirketin ise bu tesisi kullanma hakkı garanti altında değilse, mevcut işletmeciyle anlaşması, yeni bir alan bulması veya farklı bir şebeke bağlantısı sağlaması gerekebilir. Bu süreç hem maliyetleri artırabilir hem de yıllar sürebilir. Böylece rekabetçi görünen bir ihale, altyapıya erişim şartları nedeniyle daha az rekabetçi hale gelebilir.
South Yorkshire, bu meseleye farklı bir yaklaşımla hazırlanıyor. South Yorkshire Mayoral Combined Authority, Mart 2026’da beş büyük otobüs deposunu satın aldığını ve bunları Doncaster’daki kamu mülkiyetindeki Leger Way deposuna eklediğini duyurdu. First Bus ve Stagecoach, geçiş döneminde satın alınan tesisleri kiralamayı sürdürecek. Otorite, depo portföyünü franchising sistemiyle işletilecek hatlar ve elektrikli otobüs altyapısı için kullanmayı planlıyor. İlk franchising hizmetlerinin Eylül 2027’de başlaması öngörülürken, Olive Grove ve Leger Way’deki ilk paketlerin ihalesinde altı işletmeci bir sonraki aşamaya geçti.
Bu model, her kentin bütün depoların sahibi olması gerektiği anlamına gelmiyor. Londra’da ulaşım ağı uzun süredir kamu tarafından belirlenen kurallar çerçevesinde rekabetçi biçimde işletiliyor; garajların önemli bölümü Transport for London’ın doğrudan mülkiyetinde bulunmuyor. Güvenceli kiralamalar, devredilebilir sözleşmeler, erişim hakları ve uzman altyapı sağlayıcıları da yerel piyasa koşullarına bağlı olarak benzer bir süreklilik sağlayabilir. Temel ölçüt, yeterlilik sahibi yeni bir işletmecinin sözleşmede belirtilen tarihte hizmeti devralabilmesi için gerekli depoya, otobüslere, şarj kapasitesine ve operasyonel bilgilere erişip erişememesidir.
Bu değerlendirmede altyapının sözleşme sonunda taşıdığı değer belirleyici oluyor. Beş yıllık bir sözleşme kapsamında 20 yıl kullanılacak şarj altyapısını finanse eden işletmeci, hatları başka bir şirketin kazanması halinde yatırımının nasıl değerlendirileceğini bilmek zorunda. Kamu otoritesi de kullanılabilir durumdaki elektrik bağlantısının sonraki yükleniciye tahsis edilememesi nedeniyle atıl kapasite riskiyle karşılaşmamalı. Amortisman, tazminat, varlık devri, garanti koşulları, yazılıma erişim ve şebeke bağlantısı izinleri ilk sözleşme sona ermeden önce; tercihen sözleşme başlamadan netleştirilmeli.
İngiltere’nin Ocak 2026 tarihli otobüs franchising rehberinde de depoların, şarj altyapısının, devir düzenlemelerinin ve sonraki ihalelerde rekabetin önemi vurgulanıyor. Elektrikli otobüs teknolojisi ilerlerken kamu otoritelerinin de filoyu ve onu destekleyen altyapıyı işletmeciler, güzergâhlar ve teknolojiler değişse dahi kullanılabilir tutacak ihale modelleri oluşturması gerekiyor.









